TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI VE İLK TÜRK DEVLETLERİ
Türk Adının Anlamı: çoğalmak türemek güçlü kuvvetli.
♦ Türklerin tarih sahnesine çıkışları Orta Asya’dır.
♦ Türkler ilk olarak Altay-Sayan Dağları daha sonra da Ural-Altay dağları arasındaki bölgelerde yaşamışlardır.
♦ Orta Asya, karasal bir iklime sahiptir. Türklerin yaşadıkları coğrafya, onların göçebe ve mücadeleci bir karaktere sahip olmalarına sebep olmuştur.
- Nüfus artışı ve toprakların yetersiz kalışı,
- Kendi aralarında ve diğer kavimlerle olan mücadeleler
- Salgın hastalıklar
- Türklerin Cihan hâkimiyeti düşüncesi. (Güneşin doğduğu yerden, battığı yere kadar her yeri fethetme arzusu)
- Olumsuz iklim şartları
* Atı evcilleştirenTürkler, bu sayede Orta Asya’nın değişik yerlerine gitmişlerdir.
- Orta Asya Kültür ve Medeniyeti dünyanın değişik bölgelerine taşınmıştır.
- Göç eden Türk boyları gittikleri yerlerde yeni Türk Devletleri kurarlarken, oralardaki bazı devletleri de yıktılar.
Göç etmeyip, Orta Asya’da kalan Türkler, ilk Türk Devleti olan Asya Hun Devleti’ni kurmuşlardır.
ORTA ASYA’DA KURULAN İLK TÜRK DEVLETLERİ
Asya Hun Devleti (Büyük Hun Devleti)
♦ Orta Asya’da kurulan ilk T ürk devleti Hunlar
Asya Hun Devleti’nin bilinen ilk hükümdarı Teoman’dır
♦ Mete zamanında Hunlar, en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Mete’nin kurduğu devlet teşkilatı daha sonra kurulacak olan Türk devletlerine örnek olmuştur.
Mete han onlu sistemi ile kendinden sonra kurulan devletlerin askeri sistemlerini etkilemiştir. Onbaşı yüzbaşı binbaşı gibi.
Hunlara Karşı Çin Politikası
♦ Türk beylerini hediyelerle ve ekonomik yardımlarla kendilerine bağlamaya çalıştılar.
♦ Hediyeleri ve ekonomik yardımları birden keserek Türkleri itaat altına almaya çalıştılar.
♦ Türk beylerini birbirlerine karşı kışkırtarak, devletin parçalanmasına sebep oldular.
İkili Yönetim (Çifte Krallık)
♦ Türk devletlerinde hükümdar yönetimi kolaylaş-tırmak için ülkeyi Sol (Doğu) ve Sağ (Batı) olmak üzere ikiye ayırırdı. Ortada (Merkezde) ise asıl hükümdar bulunurdu. Sağ ve Solda ise Hanedan üyelerinden Yabgu’lar bulunurdu.
Hakanların Unvanları
Türkler hükümdarlarına Şanyü, Tanhu, Hakan, Han, Yabgu, ilteber, idi-kut, Erkin gibi unvanlar vermişledir
Kut Anlayışı
♦ Türkler devleti yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanıyorlardı. Tanrı tarafından verilen bu yönetme hakkına kut diyorlardı. Kut’un kan yoluyla hükümdarın tüm erkek çocuklarına geçtiğine inanıyorlardı.
♦ Türk meclislerine toy, kurultay veya kengeş denirdi.
♦ Kurultay’da devletin ana meseleleri görüşülürdü.
Hükümdarın ölümü, savaş veya milli felaketlerde kurultay toplanırdı
♦ Türk ordu teşkilâtını ilk kuran Mete Han’dır. Mete, orduyu onluk sisteme göre düzenlemiştir.
♦ Onlu sistem daha sonra tüm Türk devletlerinde kullanılmıştır.
♦ Onlu sistem Avrupa’ya Attila ile girmiştir.
Türk Ordusunun Özellikleri
♦ Türk ordusu, ücretli değildir.
♦ Türk ordusu, daimîdir.
♦ Atlı askerler çoğunluktadır.
♦ Kadın-erkek herkes savaşa hazırdır.
Din ve İnanış
♦ Ayrıca, dağ, kaya, güneş, orman, su ve ay da kutsal kabul edilmiştir.
♦ Şaman (kam) denilen rahipler, iyi ve kötü ruhlarla temasa geçerek ayinler yaparlardı.
♦ Kurban keserek kötü ruhlardan kurtulmayı düşünürlerdi.
♦ Türklerin İslamiyet’ten önceki dini Göktanrı diniydi. Bu dine göre Türkler;
♦ Tek bir Tanrının evreni yarattığına ve gökte oturduğuna inanıyorlardı.
Yuğ
♦ Ölü gömme törenine verilen isimdir. Yedi gün sürerdi. Ölenin silahları, eşyaları ve kurban edilen atı da mezara birlikte konurdu.
♦ Ölen kişinin hayatta iken öldürdüğü düşman sayısı kadar taşın mezarın başına dikilmesi ile oluşan anıtlar. Bu kişiler, öbür dünyada ona hizmet edeceklerdir.
♦ Türklerde mezara verilen isimdir.
♦ Canlı hayvan, deri, kösele, kürk, hayvani gıdalar satmışlar; tahıl ve giyim eşyası almışlardır.
♦ Asya Hunları, KökTürkler, Uygurlar Çin’le, Avrupa Hunları Bizans’la ticari anlaşmalar yapmışlardır.
♦ İpek yolu, ticari hayatın canlı olmasını sağlamıştır. Bu nedenle ipek yolu egemenliğini sağlamak önemlidir.
Türk Toplumu
♦ Urug Soy (Aileler Birliği)
♦ Budun -» Millet denilen birimlerden oluşuyordu.
♦ Boyların başında bulunan beyler, töreye göre boyu idare ederlerdi.
♦ Boyların bir araya gelmesiyle devlet kurulurdu.
Türklerin Tarih Boyunca Kullandıkları Alfabeler
♦ Kök Türk Alfabesi
♦ Uygur Alfabesi
♦ Soğd Alfabesi
♦ Brahmi Alfabesi
♦ Süryanî Alfabesi
♦ Tibet ve Çin Alfabesi
♦ Arap Alfabesi
♦ Kiril Alfabesi
♦ Latin Alfabesi
Edebiyat
♦ Türklere ait ilkyazı dili örnekleri, Orta Asya’da ortaya çıkıp gelişen Türk edebiyatının temelini oluşturur.
♦ Bunların en eski örnekleri, çoğunlukla Kök Türk alfabesiyle yazılmış olan mezar taşları üzerindeki yazıtlardır.
♦ Bu taşlar, Orhun Yazıtları ile Talaş ve Yenisey yazıtlarıdır.
♦ VIII. yüzyılda dikilmiş olan Orhun Yazıtları, Yadrinsef (N.M.Jadrincev) tarafından XIX. yüzyılda (1889) keşfedilmiştir.
♦ İlk olarak, 1893 yılında DanimarkalI dil bilgini VVilhelm Thomsen tarafından okunmuştur.
Sözlü Edebiyat Ürünleri:
Sagu: Ölen kişinin ardından söylenen ağıtlar.
Sav: Hayat felsefesini anlatan metinler.
Toy: Şölen ve düğünlerde okunan şiirler.
Koşuk: Şarkılar.
Destan: Büyük kahramanlıkları ve olayları olağanüstü öykülerle süsleyerek anlatan ve sonraki nesillere aktarılan metinler.
Başlıca Türk Destanları:
- Oğuz Kağan Destanı (Hunlar, Oğuzlar)
- Alper Tunga Destanı – Şu (İskitler, Saka):
- Ergenekon Destanı (Kök Türkler)
- Göç ve Türeyiş Destanları (Uygurlar)
- Manas Destanı (Kırgızlar)
Kavimler Göçü ve Avrupa Hun Devleti (375-469) Kavimler Göçü (375)
♦ Asya Hun Devleti’nin dağılmasından sonra bir kısım Türkler, Balamir önderliğinde batıya göç etti.
♦ Türklerin ilerleyişinden rahatsız olan kavimler, Avrupa’nın içlerine doğru ilerlemeye başladılar.
♦ Yıllarca süren bu büyük göç hareketine Kavimler Göçü denir.
: etrafı surlarla çevrili küçük kalelerde derebeyi tarafından yönetilen siyasi birliklere denir.
Kavimler Göçünün Sonuçlan
- Avrupa yüzyıla yakın bir süre karışıklık içinde kaldı.
- Roma İmparatorluğu, Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı.
- Avrupa’nın etnik yapısı değişti.
Avrupa Hun Devleti (375 – 469)
Balamir Dönemi
♦ Bilinen ilk hükümdarları Balamir’dir.
Attila Dönemi
♦ Avrupa Hun Devleti’nin en parlak dönemi Attila zamanıdır.Attila, ilk iş olarak Bizans’ı Margos Antlaşması’yla vergiye bağladı (434).
♦ Margos Barışı, Bizans’ın Avrupa Hun Devleti’nin üstünlüğünü kabul ettiğini gösterir.
♦ Avrupa Hun Devleti’nin en güçlü olduğu dönem Atilla zamanıdır.
♦ Kök Türk Devleti, 552 yılında kurulmuştur.
♦ Türk adını devlet adı olarak ilk kez onlar kullanmışlardır.
♦ Asya Hun Devleti’nden sonra kurulan ikinci büyük Türk devletidir.
♦ 582 yılında Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı.
Doğu Kök Türkler 630 yılında, Batı Kök Türkler de 659 yılında Çin egemenliğine girmiştir.
- Kök Türk Devleti (Kutluk Devleti) (682-744)
♦ Türkler, I. Kök Türk Devleti’nin yıkılışından sonra 50 yıldan fazla Çin esaretinde kaldılar. 682 yılında Kutluk önderliğinde ayaklanan Türkler, Ötüken ve çevresini ele geçirerek II. Kök Türk Devleti’ni kurdular.
Orhun Yazıtları
♦ Kök Türkler Dönemi’nden günümüze ulaşan temel kaynak Orhun Yazıtları’dır.
♦ Bu yazıtlar; Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı örnekleridir.
Orhun Yazıtları, Türk devlet adamlarının millete hesap vermeleri, devletin ve milletin karşılıklı görevlerinin belirtilmesi ve Türk devlet anlayışının bilinmesi açısından son derece önemlidir.
★ 18 harfli Uygur Alfabesi’ni hazırladılar.
★ Cengiz Han’ın egemenliğine girmelerine rağmen medeniyette geliştiklerinden Moğolları devlet teşkilatı, ticaret, bilim, sanat ve alfabe konularında etkilediler.
★ Moğolların Türkleşmesinde önemli bir rol oynadılar (Özbek ve Çağatay Türkleri).
★ ilk Müslüman Türk Devleti Karahanlılarla savaştılar. (Nedeni, Uygurların Budizmi, Karahanlıların İslamiyet’i yaymak istemeleri.)
★ Tahta harflerden Matbaayı oluşturdular, pamuktan kağıt yaptılar.
★ Uygurlar, yerleşik hayata geçen ilk Türk topluluğudur.
Avarlar
ilk defa İstanbul’u kuşatan Türkler, Avarlar’dır.
MACARİSTAN olan yeni devletlerini kurdular.
Kırgızlar
Kırgızlar, Cengiz Han’a bağlanan ilk Türk kav- midir.
BULGARLAR
Hristiyanlaşmışlardır. Milli benliklerini kaybetmişlerdir.
HAZARLAR
♦ Hazar hakanları ve çevresi Museviliği benimsemişlerdir.
★ Hazarlar Müslüman Araplarla mücadele ederek
Kafkasların Müslümanlaşmasını engellemişlerdir
Peçenekler
♦ Bizans ordusundaki Peçenekli askerler Malazgirt Savaşı’nda Büyük Selçuklu ordusuna katıldılar.
MACARLAR
Hristiyanlaşmışlardır. Milli benliklerini kaybetmişlerdir.
Osmanlı devletinin soyu bunlara dayanır.
SABARLAR (SİBİRLER – SABİRLER)
Anadolu’ya ilk Türk akınları Avrupa Hunları tarafından, ikinci akın Sibirler tarafından yapılmıştır.
TÜRGEŞ (TÜRGİŞLER)
İlk Türk parasını bunlar yaptı.
KARLUKLAR
ilk Müslüman Türk topluluğudur.
alıntıdır.
http://tarih-kursu.blogspot.com.tr/2013/01/tarih-biliminin-konusutarihin-tanm.html
Tarih Dersi (Öğretim Teknolojileri ve Materyal Geliştirme) 