İLKÇAĞ UYGARLIKLARI

İLKÇAĞ UYGARLIKLARI

 

1. MEZOPOTAMYA UYGARLIĞI

 

 

Sümerler (MÖ 4000 – MÖ 2350)

♦             Sümerler, tarihteki ilk şehir devletlerini (siteleri) kurmuşlardır. Sümerlerde şehir devletlerini Ensi denen rahip krallar yönetmiştir.

 

♦             Sümerlerde özgür insanlardan oluşan Aksakallılar meclisi bulunmaktaydı.

 

♦             Mezopotamya’daki diğer milletler de Sümerleri örnek almışlardır.

 

♦             Urugakina, rahiplerin sömürüsüne karşı tarihin ilk ihtilalini gerçekleştirdi ve bunun sonrasında tarihin ilk yazılı kanunlarını yaptı. Bu kanunlarda özel mülkiyeti koruyucu hükümlere yer verdi.

 

♦             Ziggurat adı verilen tapınaklar yaparak, bunları okul, depo ve rasathane olarak kullanmışlardır.

 

♦             Sümerler, öldükten sonra yaşamın devamına inanmadıklarından mezarlara eşya koymamışlardır.

 

♦             Sümerlerin başlıca buluşları şunlardır; yazı, tekerlek, çemberin 360° oluşu, tarihteki ilk ay takvimleri, yıldızların burçlara ayrılması.

 

Akadlar (MÖ 2350 – MÖ 2100)

 

♦             Tarihin bilinen ilk düzenli ordusunu kurarak Mezopotamya’da üstünlük sağladılar.

Elamlar (MÖ 3000 – MÖ 640)

 

♦             Madencilik, çömlek yapımı ve seramik sanatında ilerlemişlerdir.

 

Babilliler (Amurrular) (MÖ 2100 – MÖ 539 )

 

♦             En etkili oldukları dönem Hamurrabi dönemidir. Kral Hamurrabi iktidarını kurduğu orduya ve yaptığı yasa­lara dayandırmıştır. Böylece tarihin bilinen ilk monarşik idaresini kurdu.

 

♦             Hamurrabi Mezopotamya’daki yasaları toplayarak konularına göre sistemli hale getirdi. Ayrıca yasalarında kısasa kısas özelliğine yer verdi.

 

Asurlular (MÖ 2000 – MÖ 609 )

 

♦           Hayvancılık ve ticarete önem vermişlerdir. Bu süreçte Anadolu’da koloniler kurmuşlardır.

 

♦             Kaneş’te yapılan araştırmalar sonucu Anadolu’daki ilk yazılı belgeler bulunmuştur. Bu durum Anadolu’ya yazıyı Asurluların getirdiğini göstermiştir.

 

♦             Tarihte bilinen ilk kütüphaneyi Ninova’da kurmuşlardır.

 

2. ORTA ASYA UYGARLIĞI

Anav Kültürü (MÖ 4500-MÖ 1000)

 

♦             Orta Asya’nın en eski kültürüdür.

 

Afanasyevo Kültürü (MÖ 3000-MÖ 1700)

 

♦             Türklerin en eski kültürüdür.Koyun ve at beslemişler, avcılıkla uğraşmışlardır.

 

Andronova Kültürü (MÖ 1700-MÖ 1200)

 

♦             Orta Asya’da en geniş kültürdür.Tunç ve altından yapılmış eşyalar, hayvan figürleri yapmışlardır.

 

Karasuk Kültürü (MÖ 1200-MÖ 700)

Tagar Kültürü (MÖ 700-MÖ 100)

 

♦             En genç ve gelişmiş kültürdür.

 

İskitler

 

♦           İskitler, tarihte bilinen ilk Türk topluluğu  olarak adlandırılmaktadır.

 

♦             İskitler, altın ve gümüş işlemeciliğinde iyiydiler. Bu sebeple onlara “bozkırların kuyumcuları” denmiştir.

 

♦             Yaptıkları figürlerde, hayvan üslûbunu kullanmışlardır. Hayvan üslûbunda kuş, at, geyik motifleri ön plandadır.

 

3. MISIR UYGARLIĞI

 

♦           Devletin başında firavun adı verilen krallar bulunurdu.

 

♦           Firavunlar tanrı kraldı. Yetkileri sınırsızdı. Bu nedenle devletin siyasi yapısı teoraktik monarşi idi.

 

♦             Kuzey Suriye’nin verimli topraklarını almak için Hititliler Kadeş Savaşı’nı yapmışlardır. (M. Ö. 1280) Tarihin ilk büyük meydan savaşı sayılan bu savaşta taraflar birbirlerine kesin üstünlük sağlayamamıştır.

 

♦           Daha sonra taraflar Kadeş Antlaşması’nı yapmışlardır. (M. Ö.1295) Bu antlaşma tarihin ilk yazılı antlaşmasıdır.

 

♦           Mısırlılar, hiyeroglif denilen yazının yanı sıra hiyeratikve demotik denilen yazı türlerini geliştirildi.

 

♦           Mısır’da ekonomi tarıma dayanmıştır. Vergiler tarım ürünlerinden oluşmuştur. Köylüler ile köleler, asillerin, rahiplerin ve askerlerin topraklarında çalışmışlardır. Şehirliler ise ticaret ve sanatla uğraşmışlardır.

 

♦             Mısır’da yaşayanlar birden çok tanrıya inanmışlardır. En büyük tanrı güneş tanrısı idi. Ölümden sonra hayatın devamına inanmışlardır. Bu inanış şekli mumyacılıkta, eczacılıkta, tıpta, mimaride, resimde ve heykelcilikte önemli gelişmeleri sağlamıştır.

 

İlk  güneş saatini bulmuşlardır.

 

4. İRAN UYGARLIĞI

 

♦             Persler, mutlakiyetle yönetilmişlerdir.

 

♦           Pers kralının yetkileri sınırsızdı.

 

♦             Satrap denen yöneticiler, her yıl kralın görevlendirdiği kişiler tarafından teftiş edilmiştir. Yönetimde yetersiz bulunanlar görevden alınmış veya cezalandırılmıştır.

 

♦          Perslerden kalan sanat eserlerinin en önemlileri, krallar için yapılan büyük saraylardır.

 

5. HİNT UYGARLIĞI

 

Racalık denilen küçük prenslikler tarafından yönetilmiştir.

 

♦          Arilerin Hindistan’a getirdiği kast sistemi; toplumsal, siyasî ve dinî düzenin temelini oluşturuyordu.

 

♦          Bu sistemde halk, sınıflara ayrılmıştı:     Brahmanlar: Din adamları Kşatriyalar: Hükümdarlar, komutanlar

 

ve askerler Vaizyalar: Sanatkârlar, tüccarlar ve çiftçiler Sudralar: İşçiler Paryalar: Bu dört sınıfın dışında olan ve hiçbir hakka sahip olmayan sınıftır.

 

6. ÇİN UYGARLIĞI

 

♦          Halk; asiller ve köylüler olarak ikiye ayrılmıştı.

 

♦             Çin ekonomisi tarıma dayalıydı.

 

♦             Çinli tüccarlar, İpek Yolu aracılığıyla Çin’den Roma’ya kadar olan bölgede ticaret yapmışlardır.

 

♦             Çin’de ayrıca resim, porselen, heykelcilik ve çinicilik de gelişmiştir.

 

♦          Çin Şeddi, kuzeyden gelen Hun saldırılarına karşı korunmak amacıyla yapılmıştı.

 

♦          Barut, pusula, kağıt, matbaa ve mürekkebi icat ederek dünya medeniyetinin gelişmesine katkıda bulunmuşlardır.

 

7. DOĞU AKDENİZ UYGARLIĞI

 

Fenikeliler

 

 

♦             Yaşadıkları bölgenin tarıma ve hayvancılığa elverişli olmaması nedeniyle balıkçılığa ve denizciliğe yönelmişler ve Akdeniz kıyılarında koloniler kurmuşlardır.

 

♦          Fenikeliler Sümer çivi yazısı ile Mısır Hiyeroglif yazısını örnek alarak tarihin ilk alfabesini icat ettiler.

 

Ibraniler

 

♦             Tarihin ilk tek tanrılı dini olan “Musevilik” İbranilere aittir. İbraniler bu dinin yalnızca kendi kavimlerine gön­derildiğini söylemişler ve kendilerinin üstün olduğunu belirtmişlerdir. Bu durum Museviliğin, Hıristiyanlık ve İs­lâmiyet gibi yaygın bir din olmasını önlemiştir.

 

8. ANADOLU UYGARLIĞI

 

♦             Anadolu (Asia Minör / Küçük Asya), Tarih boyunca birçok göç ve istilâya uğramıştır.

 

♦             Bunun sebebi;

 

1. Üç tarafının denizlerle çevrili oluşu,

 

2. Olumlu iklim şartları,

 

3. Verimli toprakları,

 

4. Bol su kaynaklarına sahip olmasıdır.

 

 

Anadolu’da Kurulan Medeniyetler

 

1. Hattiler, Hititler, Frigler, Lidyalılar, İyonlar, Urartular (M.Ö. 2.000 – M.Ö. 600)

 

2. Persler(M.Ö. 543-333)

 

3. İskender imparatorluğu

 

4. Roma İmparatorluğu

 

5. BizanslIlar (395-1071)

 

6. Türkler (1071- Günümüze Dek)

 

 

Hattiler (MÖ 2500 – MÖ 1700)

 

♦           Yapılan araştırmalarda Hititler’in Hattilerden kültür ve inanç bakımından etkilendiklerini göstermektedir.

 

♦             Hattilerde boğa figürü önemli bir simgedir. Hattiler Hitilerle kaynaşmış, Hatti kültürü, Hitit kültürünün içinde yaşamaya devam etmiştir.

 

 

Hititler (MÖ 1700 – MÖ 700)

 

♦           Hititler, M.Ö. 1800 yıllarında başkenti Hattuşaş (Boğazköy) olan bir devlet kurdular.

 

♦           İmparatorluk döneminin en önemli olayı, Hititler ile Mısırlılar arasında imzalanan Kadeş Savaşı’dır. Savaşın sebebi, iki devletin de Anadolu’ya egemen olma isteğidir. İki tarafın da üstünlük sağlayamaması üzerine tarihte bilinen ilk yazılı antlaşma olan Kadeş Antlaşması imzalandı (M.Ö. 1280).

 

♦             Hititlerde asillerden oluşan pankuş denilen bir meclis vardı. Bu meclis, kralın yetkilerini kısıtlıyordu.

 

♦             Hititlerde kraldan sonra en yetkili kişi tavananna denilen kraliçeydi.

 

♦             MÖ 1200 ve MÖ 600 arasında Anadolu’da çok tanrılı inanış mevcuttu.

 

♦           Anadolu’ya bu yüzden Hititler Dönemi’nde Bin Tanrılı İl denmiştir.

 

♦           Hititler krallarının hayatlarını anlatan anal adını verdikleri yıllıkları hazırlayarak, tarafsız tarih yazıcılığını başlatmışlardır. Tanrıya hesap verme düşüncesiyle zaferlerle birlikte yenilgiler de anlatılmıştır.

 

İyonyalılar (MÖ 12. yy – MÖ 4. yy)

 

 

♦           İzmir de kuruldurlar. İyonlar deniz ticaretinde de gelişmişlerdi.

 

♦             İyon Edebiyatının en önemli eseri, Homeros’un “İlyada ve Odesa Destanı”dır.

 

♦             iyonlar bilim ve sanatta gelişmişlerdir. Matematikte Tales ve Pisagor, Tarih’te Heredot, Tıp’ta Hipokrat, Felsefe’de Diojen.

 

♦             İyonyalılar, anıtsal mimaride ve heykeltıraşlıkta başarılı eserler ortaya koydular. Efes’teki Artemis tapınağı İyonlara aittir.

 

 

Urartular (MÖ 9. yy – MÖ 600)

 

 

♦           Başkent Tuşpa (Van)’dır.

 

♦             Urartular, madencilik ve maden işletmeciliğinde ileri gitmişlerdi.

 

♦             Kaleleri ve su kanalları ile ünlüdür. Toprakkale, Çavuştepe, Patnos ve Kayalıdere kaleleri gibi..

 

 

 

 

 

Frigyalılar (MÖ 800 – MÖ 676)

 

 

♦             Kurucusu: Gordios, başkent ise Gordion’dur.. ankara da kurulmuştur.

 

♦             Friglerin çok tanrılı dinleri vardı. En büyük tanrıları Kibele’dir

 

♦             Frigyalılar, İyonlar ve Lidyalılar, Fenike yazısını kullandılar.

 

♦             İlk hayvan öykülerini (fabl) meydana getirenlerin Frigyalılar olduğu sanılmaktadır.

 

♦             Frigler dokumacılıkta ileri gitmişlerdir. Frigler, tapates adı verilen halı ve kilimleri ile ünlüdürler

 

 

Lidyalılar (MÖ 687 – MÖ 646)

 

♦             Balıkesir civarında kuruldurlar. Bilinen ilk madeni para, Lidyalılar tarafından kullanılmıştır.

 

♦          Lidyalılar, Efes’ten başlayıp, Mezopotamya’daki Ninova’ya kadar uzanan Kral Yolu’nun açılmasında etkili oldular. Mısır, İskit, Asur, Yunan Şehir devletleriyle ticaret yapmışlardır. Tüccarların malları devlet güvencesine alınmıştır.

 

 

9. EGE VE YUNAN UYGARLIĞI

 

♦          “ Polis” denilen şehir devletleri halinde yaşamışlardır.

 

♦             Polislerin başında “Tiran” denilen krallar vardır.

 

♦             Denizcilikte ilerlemişler ve kolonicilik faaliyetlerinde bulunmuşlardır. (Yerleşme amacıyla gitmişlerdir.)

 

♦          Başta Zeus olmak üzere Olympos dağında oturan tanrıları adına düzenledikleri yarışmalar olimpiyatların temelini oluşturmuştur.

 

♦          Felsefede Aristo, Eflatun, edebiyatta Homeros (ilyada ve Odisse), tarihte, Tukitides önemli bilim adamlarıdır.

 

♦          Alfabe ve takvime katkıda bulunmuşlardır.

 

Klistenes kanunları Atina’yı “demokrasinin beşiği” yapmıştır.

 

İskender İmparatorluğu

 

♦             MakedonyalI Büyük İskender kısa sürede çok büyük bir devlet kurmuş, Hindistan’a kadar ilerlemiştir.

 

♦          Büyük İskender’in Mısır ve Asya’ya yaptığı seferlerde Batı ve Doğu medeniyetlerinin buluşması, kaynaşması yaşandı. M.Ö. 330-30 yılları arasında 300 yıl süren bu karşıIklı etkileşim dönemine Helenistik Dönem denir.

 

 

10. ROMA UYGARLIĞI

 

♦          Roma, 395’te Batı ve Doğu Roma olarak ikiye ayrı İdi. Batı Roma 476‘da, Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu 1453’te yıkı İdi. Romalı lar döneminde Anadolu’da Antakya, İzmit, İznik, İstanbul gibi kentler büyüdü.

 

 

12 Levha Kanunları

 

♦              Roma’da sınıflar arasındaki çatışmaları önlemek amacıyla Eski Yunan kanunlarından faydalanılarak 12 Levha Kanunları yapılmıştır (MÖ 5. yy).

 

♦              Roma Hukuku, 2. ve 3. yüzyıllardaki düzenlemelerle oldukça iyi hale getirilmiştir.

 

♦           Günümüzde Batı dünyasında uygulanan hukukun temeli, Roma Hukuku’na dayanır.

 

♦             Romalılar, Latin alfabesine son şeklini kazandırmışlardır.

 

♦             Mısır’dan alınan Güneş yılı takvimini de Milâdî takvime dönüştürmüşlerdir.

 

alıntıdır.

http://tarih-kursu.blogspot.com.tr/2013/01/tarih-biliminin-konusutarihin-tanm.html